Chuyên viên CNTT giữ cho công nghệ vận hành trơn tru tại các công ty trên khắp thế giới để mọi người khác làm tốt công việc của mình. Nhưng thường thì những chuyên viên chăm chỉ, giỏi máy tính này phải sửa mọi thứ liên quan đến điện tử, với ngân sách cho phần mềm rất ít hoặc không có.
May mắn là có một số công cụ CNTT hữu ích miễn phí. Nhưng không phải phần mềm CNTT miễn phí nào cũng tốt như nhau. Với phần mềm miễn phí, đôi khi “tiền nào của nấy”, và chuyên viên IT bận rộn không có thời gian thử từng ứng dụng để phân biệt cái tốt với cái chưa tốt.
Công cụ miễn phí tốt cho chuyên viên CNTT
Thường thì cách tốt nhất để tìm hiểu công cụ và tiện ích CNTT miễn phí là từ những người đã dùng thực tế. Qua nhiều năm, các chuyên viên IT trên Spiceworks đã giới thiệu cho nhau nhiều công cụ phần mềm miễn phí chất lượng cao. Chúng tôi đã rà soát nhiều bài “tốt nhất” và đánh giá trên Spiceworks để lập danh sách công cụ CNTT này, gồm các công cụ hoàn toàn miễn phí cho mục đích thương mại hoặc có bản miễn phí phục vụ được nhu cầu doanh nghiệp, kèm tùy chọn nâng cấp nếu cần thêm chức năng.
Phần mềm sao lưu miễn phí
- Veeam Endpoint Backup Free — miễn phí cho không giới hạn máy để bàn và laptop chạy Windows, giúp bất kỳ ai sao lưu máy tính sang ổ cứng ngoài hoặc thiết bị lưu trữ mạng.
- Veeam Backup Free Edition — phần mềm sao lưu ảo hóa được đánh giá cao, tạo bản sao lưu đột xuất cho máy ảo VMware hoặc Hyper-V
- Bacula — giải pháp mã nguồn mở chạy qua mạng, giúp sysadmin sao lưu, khôi phục và kiểm tra dữ liệu. Bacula tự nhận là chương trình sao lưu mã nguồn mở phổ biến nhất.
- Cobain Backup — phần mềm miễn phí giúp lên lịch sao lưu gia tăng (incremental) cho tệp và thư mục
- Unitrends Enterprise Backup Free — virtual appliance sao lưu máy chủ miễn phí, giúp bảo vệ môi trường doanh nghiệp nhỏ hoặc gia đình với tối đa 1TB dữ liệu
Phần mềm diệt virus miễn phí cho doanh nghiệp
- Comodo Free Internet Security — bộ bảo mật miễn phí gồm diệt virus, tường lửa phần mềm và ngăn chặn xâm nhập trên máy (HIPS), dùng cho gia đình hoặc doanh nghiệp.
- Avast! Business Basic Antivirus — miễn phí cho doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMB), giải pháp bảo mật đa nền tảng gồm diệt virus, quét mối đe dọa và bảo vệ trình duyệt tích hợp.
- Microsoft Security Essentials — phần mềm diệt virus của Microsoft mà doanh nghiệp nhỏ có thể cài miễn phí trên tối đa 10 thiết bị
Trình soạn thảo văn bản miễn phí
- Notepad++ — trình soạn thảo văn bản miễn phí cho Windows được đánh giá cao, hỗ trợ tô sáng cú pháp cho nhiều định dạng tệp, phát hành theo giấy phép GNU General Public License (GPL), nghĩa là ai cũng dùng miễn phí được, kể cả doanh nghiệp.
Đĩa khởi động và tiện ích miễn phí
Nếu hệ điều hành không khởi động được do lỗi ổ cứng hoặc master boot record (MBR) bị hỏng, đĩa khởi động hoặc USB boot có thể giúp khôi phục tệp hoặc tìm ra nguyên nhân.
- Ultimate Boot CD — đĩa khởi động “hoàn toàn miễn phí” gồm nhiều công cụ chẩn đoán, quản lý ổ đĩa, quản lý khởi động và đo hiệu năng. Nhiều chuyên viên IT coi đây là công cụ không thể thiếu.
- Knoppix — bản phân phối Linux/live CD đầy đủ chức năng, khởi động được từ USB, hữu ích khi cần cứu dữ liệu
- Hiren’s Boot CD — một đĩa khởi động khác gồm nhiều công cụ khôi phục dữ liệu, tạo image ổ đĩa và xử lý sự cố máy tính nói chung
Tiện ích ổ đĩa miễn phí
Dù cần tạo image ổ đĩa, xóa vĩnh viễn tệp hay xóa sạch cả ổ cứng, các công cụ miễn phí này đều đáp ứng.
- DBAN (Darik’s Boot And Nuke) — DBAN là một trong những công cụ xóa sạch tốt nhất khi thanh lý ổ cứng. Tuy nhiên, nếu cần chứng nhận xóa dữ liệu để báo cáo tuân thủ, bạn nên nâng cấp lên bản trả phí
- File Shredder — tiện ích miễn phí giúp xóa vĩnh viễn tệp và thư mục trên Windows mà không để lại dấu vết, không thể khôi phục về sau.
- Disk Wipe — ứng dụng Windows miễn phí để hủy dữ liệu vĩnh viễn, “miễn phí cho mục đích cá nhân hoặc thương mại, không có bất kỳ hạn chế nào.”
- CloneZilla — tiện ích tạo image và nhân bản ổ đĩa khởi động được, tương tự các công cụ trả phí. Hơn hết, Clonezilla miễn phí và mã nguồn mở.
- IMGBurn — ứng dụng gọn nhẹ giúp ghi đĩa CD, DVD, HD DVD hoặc Blu-ray miễn phí.
- FOG Computer Cloner — giải pháp tạo image máy tính cho Windows dựa trên Linux, miễn phí và mã nguồn mở, hoạt động qua TFTP và PXE. Không cần đĩa khởi động, bạn có thể triển khai image tới nhiều máy qua mạng.
Tiện ích quản lý tệp miễn phí
- 7zip — phần mềm nén tệp miễn phí, mã nguồn mở, dùng được trên mọi máy tính của tổ chức thương mại
- FreeFileSync — công cụ đồng bộ tệp có giao diện đồ họa, dựa trên quy tắc, giúp thực hiện các thao tác đồng bộ phức tạp. Công cụ mã nguồn mở, hoạt động với thư mục trên Windows, Linux và Mac OS X.
- WinDirStat — phần mềm miễn phí thống kê dung lượng ổ đĩa và có công cụ dọn dẹp cho Microsoft Windows, giúp bạn thấy tệp và thư mục nào đang chiếm dung lượng và xử lý chúng
Tiện ích truyền tệp miễn phí
- Filezilla — FTP client và FTP server phổ biến, miễn phí, mã nguồn mở, phân phối theo giấy phép GNU General Public License
- Martin Prikryl WinSCP — SFTP client và FTP client mã nguồn mở cho Windows, nổi tiếng không kèm phần mềm rác, giúp truyền tệp an toàn giữa các máy tính
Phần mềm ảo hóa miễn phí
- Oracle VM VirtualBox — hypervisor mã nguồn mở rất hữu ích (gói cơ bản theo giấy phép GNU) chạy trên hệ điều hành hiện có. VirtualBox chạy trên host Windows, OS X, Linux và Solaris, hỗ trợ rất nhiều hệ điều hành khách gồm các phiên bản Windows chính, Linux, OS/2, OpenBSD, DOS, OSX, v.v. Dù miễn phí, các tính năng bổ sung trong extension pack tùy chọn cần mua giấy phép khi dùng cho mục đích thương mại.
- Disk2VHD — công cụ miễn phí giúp chuyển máy vật lý sang máy ảo (P2V) bằng cách tạo tệp Virtual Hard Disk (VHD).
- vCenter Converter — phần mềm miễn phí cho phép tạo máy ảo VMware bằng cách chuyển đổi từ máy vật lý Windows hoặc Linux, hoặc từ định dạng máy ảo khác.
Công cụ quản lý của Microsoft
- Windows SysInternals — bộ tiện ích hệ thống nâng cao giúp chuyên viên IT quản lý, xử lý sự cố và chẩn đoán hệ thống Windows. (Đánh giá về Autoruns, Process Monitor, BgInfo, Active Directory Explorer)
- PowerShell — framework dòng lệnh scripting và tự động hóa mạnh mẽ, được đánh giá cao của Microsoft, xây dựng trên .NET, cho phép tự động hóa nhiều quy trình và đơn giản hóa quản trị hệ thống, tiết kiệm rất nhiều thời gian cho sysadmin.
Công cụ giám sát và quản lý mạng miễn phí
- Connectivity Dashboard — giám sát và xem tốc độ kết nối tới các ứng dụng. Công cụ xử lý sự cố mạng này giúp xác định vấn đề nằm ở ISP, ứng dụng hay ở chỗ nào khác tại chỗ.
- PDQ Deploy — công cụ tiết kiệm thời gian giúp triển khai bản vá và ứng dụng phổ biến tới nhiều máy trong mạng. Theo các chuyên viên IT, bản miễn phí có đủ tính năng nếu bạn không muốn nâng cấp lên bản pro
- The Dude — ứng dụng giám sát mạng miễn phí, đa nền tảng, có thể quét và vẽ sơ đồ mạng, cảnh báo khi có sự cố
- Wireshark — công cụ phân tích gói tin mã nguồn mở, đa nền tảng, dùng để quét lưu lượng mạng.
- Spiceworks Network Monitor — phần mềm giám sát miễn phí chạy trên Windows, hiển thị trạng thái và cảnh báo theo thời gian thực cho các thiết bị quan trọng như máy chủ, switch, thiết bị SNMP, dịch vụ, v.v.
- Nagios — phần mềm miễn phí, đa nền tảng, mã nguồn mở để giám sát mạng, hệ thống và hạ tầng, có cảnh báo tích hợp.
- Cacti — công cụ giám sát mạng và vẽ biểu đồ mã nguồn mở, đa người thuê (multi-tenant) cho Unix hoặc Windows. Dùng các chuẩn công nghiệp như SNMP để thu thập và vẽ biểu đồ thông tin về CPU, băng thông, bộ nhớ, v.v.
- Zabbix — hệ thống giám sát mạng thời gian thực mã nguồn mở chạy trên Linux, cho nhiều dịch vụ mạng, máy chủ và phần cứng. Có thể giám sát tới 100.000 thiết bị và cung cấp tới 1.000.000 chỉ số.
- PRTG — giải pháp giám sát tất cả trong một cho Windows, liên tục thu thập thông tin trạng thái từ hạ tầng CNTT, thông báo khi có trục trặc và giúp chủ động giảm thời gian gián đoạn. Bản miễn phí giới hạn giám sát 100 sensor/cổng switch.
Tường lửa phần mềm + IDS/IPS miễn phí
Nhiều tường lửa phần mềm miễn phí có thể giúp bảo vệ doanh nghiệp trước mối đe dọa bên ngoài, một số còn phân tích lưu lượng đến để phát hiện xâm nhập.
- pfSense — bản phân phối tường lửa phần mềm miễn phí, mã nguồn mở dựa trên FreeBSD, cũng có thể triển khai làm router, wireless access point, DHCP server, DNS server hoặc VPN endpoint, và khi tích hợp thêm có thể làm giải pháp IDS hoặc IPS.
- Untangle — nền tảng tường lửa thế hệ mới dạng phần mềm với giao diện đồ họa trực quan, được nhiều chuyên viên IT ưa chuộng. Bản miễn phí gồm tường lửa, IPS và một số chức năng lọc web, có thể trả phí để mở thêm tính năng
- Snort — phần mềm phát hiện và ngăn chặn xâm nhập mạng miễn phí, mã nguồn mở, được nhiều phòng IT dùng để bảo vệ mạng
- IPCop — tường lửa mã nguồn mở dựa trên Linux, hướng đến văn phòng nhỏ và được một số chuyên viên IT yêu thích
- Smoothwall Express — giải pháp tường lửa mã nguồn mở dựa trên Linux, có từ năm 2000, với giao diện web dễ dùng
Công cụ quét mạng miễn phí
- Advanced IP Scanner — phần mềm Windows miễn phí, tìm nhanh mọi máy tính trong mạng và cho phép điều khiển từ xa một số thiết bị qua RDP và Radmin
- Angry IP Scanner — công cụ quét mạng mã nguồn mở, đa nền tảng, giúp nhanh chóng tìm thiết bị trong mạng. Có bản cho Linux, Windows và Mac OS X
- Spiceworks Inventory — phần mềm quản lý mạng toàn diện miễn phí cho Windows, tập trung việc lập danh mục thiết bị, báo cáo và cảnh báo tùy chỉnh, theo dõi phần mềm
- NMAP — công cụ quét bảo mật mạng mã nguồn mở, đa nền tảng, giúp lập sơ đồ mạng. Nmap có thể quét các cổng và dịch vụ đang mở, giúp xác định lỗ hổng và tăng cường bảo mật mạng.
Phần mềm help desk miễn phí
- Spiceworks Cloud Help Desk — phần mềm help desk không cần cài đặt. Xây dựng help desk nhiều người dùng không giới hạn để xử lý nhanh yêu cầu và sự cố, rồi quay lại công việc thường ngày.
Phần mềm remote desktop/điều khiển từ xa miễn phí
- Microsoft Remote Desktop Protocol (RDP) — có sẵn trong hầu hết phiên bản Server, Pro và Enterprise của Windows từ nhiều thập kỷ, RDP cho phép chuyên viên IT điều khiển máy tính từ xa, dù không có một số chức năng chia sẻ màn hình như phần mềm hỗ trợ từ xa của bên thứ ba.
- Các biến thể VNC — phần mềm miễn phí cho phép hiển thị màn hình của người khác trên màn hình bạn từ xa, đồng thời điều khiển chuột và bàn phím. Rất hữu ích cho chuyên viên IT cần quản lý và gỡ lỗi nhiều máy tính.• Tight VNC — có cho Windows và Unix
• UltraVNC — có cho Windows
Phần mềm văn phòng miễn phí
- OpenOffice — bộ phần mềm văn phòng mã nguồn mở, đa nền tảng gồm soạn thảo văn bản, bảng tính, trình chiếu, v.v.
Công cụ mạng trên web miễn phí từ Spiceworks
- Subnet Calculator — làm giúp bạn các phép tính chia subnet phức tạp, để dễ dàng chia mạng IP thành các subnet nhỏ hơn, hiển thị trực quan subnet mask, dải IP và ký hiệu CIDR.
- Port Scanner and Tester — nhanh chóng tìm ra cổng nào của một địa chỉ IP hoặc hostname đang mở ra Internet
- IP Lookup — tìm hiểu thêm về một địa chỉ IP hoặc hostname lạ, như tên miền ISP, tổ chức, chủ sở hữu và vị trí.
- Blacklist Check and IP Reputation — kiểm tra địa chỉ IP hoặc tên miền có nằm trong danh sách đen email hoặc website không, để bảo vệ mạng và người dùng trước mối đe dọa.
Kiểm tra tốc độ trên web
- Fast.com — cách siêu nhanh để kiểm tra tốc độ tải xuống tính bằng megabit mỗi giây (Mbps)
- Speedtest.net — kiểm tra ping, tốc độ tải xuống và tải lên bằng website miễn phí này
Phần mềm chỉnh sửa ảnh và video miễn phí
- GIMP — GNU Image Manipulation Program là trình chỉnh sửa ảnh mã nguồn mở, đa nền tảng (Windows, Linux, OS X) mạnh mẽ, tương tự Photoshop, doanh nghiệp dùng miễn phí.
- Camstudio — phần mềm quay màn hình cho Windows “hoàn toàn miễn phí 100% cho các dự án cá nhân và thương mại.”
- Windows Movie Maker — phần mềm biên tập video miễn phí cho Windows của Microsoft, cho phép cắt ghép video, thêm chữ, hiệu ứng chuyển cảnh, lồng tiếng, v.v.
